Zit u als commissaris wel in de juiste structuur?

Als u commissaris bent bij een familiebedrijf, houdt u toezicht binnen een vorm die iemand ooit heeft gekozen: een Raad van Commissarissen. Maar hoe vaak stelt u zichzelf de vraag of díe vorm eigenlijk wel past bij wat dit bedrijf werkelijk nodig heeft?

Het is geen theoretische vraag. Uit onderzoek van Nyenrode Business Universiteit, RSM en Van Lanschot Kempen (2024) blijkt dat familiebedrijven de toezichthoudende rol veel minder belangrijk vinden dan andere bedrijven. 60% van hen noemt adviseren en klankbord zijn de belangrijkste taak van een raad; bij niet-familiebedrijven is dat slechts 27%. Nyenrode vatte het samen als: advies belangrijker dan toezicht.

Lees dat eens vanuit uw eigen stoel. U bent benoemd in een orgaan met bevoegdheden om te benoemen, te schorsen en besluiten goed te keuren — het zwaarste toezichtinstrument dat er is. En tegelijk zit u aan tafel bij een familie die vooral een klankbord zoekt. Sluit de structuur waarin u opereert wel aan op wat het bedrijf van u vraagt? Dat is de vraag die tijdens onze inspiratiesessie op 13 oktober centraal staat — en die elke commissaris in een familiebedrijf aangaat.

RvC of RvA: het verschil dat vaak wordt onderschat

Een Raad van Commissarissen houdt toezicht, met bevoegdheden. De directie levert daarmee een deel van haar beslissingsbevoegdheid in. Dat is precies de bedoeling — onafhankelijk toezicht heeft tanden nodig — maar het is een wezenlijke ingreep in hoe een familiebedrijf functioneert.

Een Raad van Advies werkt anders. Die adviseert, fungeert als klankbord en houdt de directie scherp, maar het advies is niet bindend. De beslissingsbevoegdheid blijft bij het bedrijf. Voor veel families voelt dat comfortabeler, en dat comfort is geen zwakte: het houdt de slagvaardigheid intact die het bedrijf groot heeft gemaakt.

Nu de eerlijke nuance, want zo zwart-wit is het niet. Een goede RvC gedraagt zich in de dagelijkse praktijk vaak juist als klankbord en sparringpartner; de toezichtbevoegdheden liggen op de plank voor de momenten dat het spant. Het verschil zit hem dus niet zozeer in de sfeer van alledag, maar in wat er gebeurt als familie en bedrijf van mening verschillen. Bij een RvC ligt dan het laatste woord deels buiten de familie. Bij een RvA blijft het binnen. Dát is waar de keuze voor een structuur werkelijk om draait — en waar u als commissaris dagelijks middenin staat.

Een familiebedrijf dat de vraag zélf durft te stellen

Dat dit geen abstractie is, laat een bedrijf als Bouman Potter zien. Opgericht in 1919, inmiddels geleid door de vierde generatie en met de vijfde alweer aan het werk, uitgegroeid tot een van de grootste woonwinkelorganisaties van Nederland — en tegelijk door en door familiegedragen. Juist zo'n bedrijf, dat groot is geworden op ondernemerschap en korte lijnen, stelt hardop de vraag die veel families liever vermijden.

Hermen Bouman van Bouman Potter verwoordt het zo: “Wij geloven in ondernemerschap, korte lijnen en snel kunnen handelen. De vraag is dan ook of een Raad van Commissarissen daar altijd een positieve bijdrage aan levert. Juist die afweging, inclusief de voor- en nadelen, willen we met elkaar onderzoeken.”

Hermen kijkt naar die vraag vanuit het bedrijf. Maar dezelfde vraag ligt op uw bord als commissaris. Als de familie zelf openlijk twijfelt of de zwaarste toezichtvorm passend is, wat betekent dat dan voor de structuur waarin u uw rol vervult?

Wat u hier als toezichthouder mee kunt

De structuur waarin u zit heeft u waarschijnlijk niet zelf gekozen, en u kunt die ook niet in uw eentje veranderen. Maar dat maakt u niet machteloos — integendeel. Juist een commissaris is bij uitstek in de positie om te signaleren of de gekozen vorm nog past bij de fase en de behoefte van het bedrijf. Als u merkt dat de RvC-structuur knelt, of juist te licht is voor wat er speelt, dan is het een kerntaak van goed toezicht om dat te agenderen bij wie er wél over gaat: de aandeelhouders, de familie.

Dat is geen bedreiging van uw eigen positie. Het is toezicht op zijn volwassenst: het belang van het bedrijf boven het comfort van de rol. De vraag “zit ik in de juiste structuur?” is dus geen vraag waar u lijdzaam in staat, maar een die u actief mede kunt vormgeven.

De vragen die het stellen waard zijn

Of u nu net bent aangetreden of al jaren toezicht houdt, deze vragen zijn het eerlijk beantwoorden waard. Zoekt dit bedrijf onafhankelijk toezicht met bevoegdheden, of vooral een deskundig klankbord? Past de huidige vorm nog bij de fase waarin de onderneming en de familie zich bevinden? En als familie en bedrijf botsen — biedt de structuur waarin u opereert dan werkelijk wat er dan nodig is?

Het antwoord verschilt per bedrijf, en verandert bovendien met de tijd. Wat vandaag past, kan over tien jaar te licht of te zwaar zijn. Goede governance is geen vinkje dat u eenmalig zet, maar een keuze die bewust wordt gemaakt en periodiek herzien — en een goede commissaris bewaakt juist dat.

Verder praten?

Deze vraag — zit u als commissaris wel in de juiste structuur, en dient de gekozen vorm het bedrijf werkelijk? — staat centraal tijdens onze inspiratiesessie op 13 oktober bij Bouman Potter in Poortvliet. Hermen Bouman neemt de deelnemers mee langs de familie- en bedrijfsgeschiedenis en laat zien hoe deze familie denkt over ondernemerschap, korte lijnen en de rol van toezicht. Zo krijgt u van binnenuit te zien wat een familiebedrijf werkelijk van een toezichthouder vraagt.

Toezichthouder en commissaris Annechien Broekmeijer — zelf actief in een groot familiebedrijf — gaat vervolgens met u in gesprek over de spanning waar elke commissaris in een familiebedrijf mee te maken krijgt: hoe u van waarde blijft in de dynamiek tussen familie en bedrijf, tussen afstand en nabijheid, en hoe u herkent wanneer de gekozen toezichtvorm knelt.

Een middag onder vakgenoten — om te reflecteren, mee te kijken bij een echt familiebedrijf en ervaringen uit te wisselen.

Datum: 13 oktober 2026, 15.00–18.00 uur   |   Locatie: Bouman Potter, Poortvliet

Deelname is gratis voor leden van Bestuurderscentrum.

→ Bekijk het programma en meld u aan  >