Veelgestelde Vragen over Bestuur en Toezicht - FAQ

Toezichthouder worden.

U wordt toezichthouder door uw unieke expertise te bepalen, een gespecialiseerde governance-opleiding te volgen, u actief te positioneren in uw netwerk en ervoor te zorgen dat u zichtbaar bent voor organisaties die een lid van een Raad van Toezicht zoeken.

Toezichthouder worden is een bewuste carrière-overstap, want Governance is een vak geworden. Het vraagt om een fundamentele shift in mindset: van operationeel management naar strategisch toezicht met de Blik van de Giraf – overzicht houden met beide benen op de grond.

De route naar het toezichthouderschap bestaat uit vier stappen:

• Definieer uw unieke kracht: bepaal welke specifieke meerwaarde (expertise) u toevoegt aan een raad die deze nog mist.
• Professionaliseer: volg een gespecialiseerde opleiding om de generieke, sectoroverstijgende kaders van bestuur en toezicht te beheersen.
• Positioneer actief: draag uw wens proactief uit en netwerk gericht.
• Word zichtbaar: schrijf u in het BC Governance Register, zodat organisaties met een vacature u kunnen vinden.

Wilt u de precieze stappen weten, inclusief de voorbereiding op uw pitch en het vinden van uw eerste toezichthoudersfunctie? 
Lees de volledige blog: De Routekaart van Bestuurderscentrum.

Wilt u uw vakbekwaamheid aantonen?

Lees hoe u gecertificeerd toezichthouder wordt en u zichtbaar maakt in het BC Governance Register.

.

Toezichthouder worden.

Er bestaan geen wettelijke vereisten om toezichthouder te worden. In de praktijk worden mensen gezocht met bestuurlijke of managementervaring, strategisch inzicht etc. Steeds vaker wordt er gevraagd naar Financieel begrip en bedrijfsmatige kennis van de sector waarin de organisatie actief is.

De rol van Toezichthouder is wel steeds meer een vak geworden. Voornamelijk Nieuwe wetgeving, grotere persoonlijke aansprakelijkheid en hogere verwachtingen van stakeholders maken dat toezichthouden tot een vak geworden is waarbij u zihc serieus moet voorbereiden. Omdat er veel gereageerd wordt op bestuurs- en toezichthoudende functies hebben organisaties meer keuze. Organisaties kiezen daarom doorgaans steeds vaker voor kandidaten die een geaccrediteerde opleiding of een traineeship hebben gevolgd.

Begin met het bepalen welke specifieke kennis of expertise u toevoegt aan een Raad die deze nog mist. Een traineeship bij een bestaande Raad van Toezicht is een uitstekende manier om ervaring op te doen en uw netwerk te versterken.

Wilt u zich goed voorbereiden op het toezichthouderschap? Bekijk onze Opleiding voor Aankomende Toezichthouders

Toezichthouder worden

U bouwt ervaring op als beginnend toezichthouder door een RvT-traineeship te volgen, lid te worden van een commissie van een raad van toezicht of te starten als toezichthouder bij een kleinere organisatie, en door zichtbaar te zijn in het BC Governance Register voor organisaties die nieuwe toezichthouders zoeken.

Dit is een veelgehoorde vraag van deelnemers aan de Opleiding Aankomende Toezichthouders van Bestuurderscentrum. Organisaties vragen immers vaak om ervaring als toezichthouder, en die heeft u nog niet als u aan de opleiding begint. Een klassieke kip-en-ei-situatie: hoe komt u dan toch aan die eerste functie? Gelukkig leiden er meerdere wegen naar Rome.

De meest directe route is een traineeship bij een bestaande raad van toezicht. Een traineeship RvT is vergelijkbaar met een stageplaats. U loopt mee met ervaren toezichthouders, woont vergaderingen bij en krijgt een echt beeld van wat de rol inhoudt. U verricht dezelfde activiteiten als een toezichthouder, behalve dat u geen stemrecht heeft. Een traineeship is ook een uitstekende manier om uw netwerk in het toezichthoudersveld op te bouwen.

Een andere route is via een commissie. Veel raden van toezicht hebben commissies, zoals een financiële commissie, auditcommissie of remuneratiecommissie. Als commissielid zonder stemrecht doet u waardevolle ervaring op en kunt u zich bewijzen bij bestaande toezichthouders.

Heeft u voldoende vertrouwen, dan kunt u ook direct starten als toezichthouder bij een kleinere organisatie of een vrijwilligersorganisatie. Soms blijkt solliciteren naar een reguliere functie als toezichthouder zelfs eenvoudiger dan het vinden van een traineeship.

Welke route u ook kiest: zorg dat organisaties u kunnen vinden. In het BC Governance Register presenteert u uw ervaring, opleidingen en eventuele certificering aan organisaties die een toezichthouder of trainee zoeken. Wilt u uw vakbekwaamheid aantonen? Lees hoe u gecertificeerd toezichthouder wordt.

Tip 1
Een opleiding Raad van Toezicht versnelt dit proces aanzienlijk. Die biedt u niet alleen kennis, maar ook het netwerk en het zelfvertrouwen om de stap te zetten.

Tip 2
Overweegt u als organisatie een traineeship in uw raad van toezicht aan te bieden? Dan ondersteunen wij u daarbij. Lees meer over een traineeship bij een bestaande raad van toezicht.

Tip 3
Wilt u meer weten over het traineeship Raad van Toezicht? Raadpleeg dan onze FAQ Trainee Raad van Toezicht.

Ja, natuurlijk kunt u ook toezichthouder worden zonder Bestuurservaring. Op elk potje past een deksel! 

Uiteraard is het afhankelijk van de vraag, uw ervaring en uw zelfvertrouwen. Toezichthouden is een vak, maar geen hogere wiskunde. Het vraagt echter wel een fundamenteel andere manier van kijken. Waar een bestuurder beslist en uitvoert, stelt een toezichthouder de juiste vragen, bewaakt de kaders en houdt afstand zonder de betrokkenheid te verliezen. Dat is een andere vaardigheid en mag niet onderschat worden. Een goede bestuurder is niet per definitie een goede toezichthouder — en andersom geldt hetzelfde.

Bestuurservaring is zeker waardevol, maar niet de enige route en niet zaligmakend. Wat organisaties zoeken is iemand die vanuit zijn of haar eigen vakgebied — financiën, juridisch, zorg, HR, onderwijs — een kritische en onafhankelijke bijdrage kan leveren aan de Raad van Toezicht. Heeft u twintig jaar ervaring als controller, advocaat of zorgprofessional? Dan brengt u iets mee wat een Raad van Toezicht nodig heeft, ook zonder dat u ooit Bestuurder bent geweest. 

Waar het op aankomt is of u de rol begrijpt en er bewust in stapt. Veel aankomende toezichthouders onderschatten zichzelf juist omdat ze de vergelijking maken met bestuurders in hun omgeving. Dat is niet de juiste maatstaf. 

** Tip1 Bent u benieuwd of er op dit moment een functie beschikbaar is die bij uw profiel past? Bekijk dan de actuele Vacatures Raad van Toezicht.

Toezichthouder worden.

Veel mensen die toezichthouder willen worden in de non-profit sector weten niet goed waar ze moeten beginnen.
Dat is begrijpelijk, want de route naar een functie in een Raad van Toezicht is minder duidelijk dan een reguliere sollicitatieprocedure. Toch is het pad goed te bewandelen als u weet waar u op moet letten.

Stap 1: Bepaal of de Rol van Toezichthouder bij u past.

Toezichthouden is een vak apart. Het vraagt een andere manier van kijken dan besturen of uitvoeren. Als toezichthouder stelt u vragen, bewaakt u kaders en houdt u afstand — terwijl u wel betrokken blijft bij de organisatie.
Stel uzelf de vraag: Kunt u sturen zonder zelf aan het roer te staan? 

 Stap 2: Weet wat u te bieden heeft!

Raden van Toezicht in Zorg, Onderwijs en Welzijn zoeken geen kopieën van elkaar. Ze zoeken diversiteit: Financiële expertise, Juridische kennis, Zorginhoudelijke achtergrond, HR-ervaring of kennis van bijvoorbeeld Digitalisering. U hoeft geen bestuurder te zijn geweest om waarde toe te voegen. Wat telt is of uw expertise aanvult wat er al in de Raad van Toezicht zit.

Stap 3. Bouw Kennis op over Governance

Organisaties verwachten van nieuwe toezichthouders dat ze de spelregels kennen. Afhankelijk van uw achtergrond adviseren we te investeren in Masterclasses voor Toezichthouders en Bestuurders waarbij Governance-Onderwerpen centraal staan bijvoorbeeld Rollen en Taken van de Toezichthouder, Besluitvorming, Belangenverstrengeling en Integriteit, Samenwerkingsverbanden, BoardroomDynamics etc. Deze Masterclasses kunt u via open inschrijving en dus op eigen gelegenheid volgen.

Stap 4. Doe Ervaring op via Opleiding en Traineeship

Heeft u minder ervaring en geen echte geschikte achtergrond kunt u overwegen om de Opleiding Aankomende Toezichthouders te volgen. Deze Opleiding is speciaal ontwikkeld voor u en helpt u om als professional de stap te maken naar een Toezichthoudende rol. Kenmerkend voor deze Opleiding Aankomende Toezichthouders, is een theoretisch kader gekoppeld aan Praktijkgericht Trainee Raad van Toezicht bij een instelling of bedrijf. Via het Traineeship Raad van Toezicht koppelt Bestuurderscentrum aankomende toezichthouders aan bestaande raden in zorg, onderwijs en welzijn. Wilt u op de hoogte worden gehouden van de Vacatures voor een Trainee Raad van Toezicht, schrijf u dan in voor Vacature-Alert. U wordt dan op de hoogte gehouden van alle Vacatures voor Bestuurs- en Toezichthoudende functies. Dus ook Traineeships voor de Raad van Toezicht.

**Tip 1 Bent u werkgever?
Bent u werkgever en stelt uw Raad van Toezicht een Traineeship Raad van Toezicht ter beschikking. Plaats deze dan nu GRATIS op Bestuurderscentrum. (Vul bij het opgaveformulier Gratis in). Deze vacature wordt dan gesplaatst binnen haar netwerk en levert u ongetwijfeld een voor u goede kandidaat. 

Stap 5. Maak uzelf zichtbaar!

De meeste RvT-functies worden niet ingevuld via open sollicitaties, maar via netwerken. Laat in uw omgeving weten dat u beschikbaar bent. Reageer actief op vacatures die wel openbaar worden gepubliceerd en zorg voor een heldere profieltekst die aangeeft wat uw expertise is en in welke sector u actief wilt zijn.

Stap 6: Solliciteer gericht

Heeft u een vacature gevonden die bij u past? Lees de profielschets zorgvuldig en stem uw sollicitatiebrief daar direct op af. Benoem niet alleen wat u heeft gedaan, maar vooral welke toegevoegde waarde u biedt aan deze specifieke raad.

**Tip2 Actuele vacatures
Bekijk onze actuele vacatures Raad van Toezicht

**Tip3 Vacature-Alert voor Bestuurs- en Toezichthoudende functies
Staat uw functie er niet tussen, schrijf u dan in voor het Vacature-alert Bestuur en Toezicht. U ontvangt dan wekelijks de nieuwste vacatures voor Bestuurs- en Toezichthoudende functies in uw mailbox!

Vergoedingen voor Bestuursfuncties of Toezichthouders.

Een vergoeding voor leden van de Raad van Toezicht of het Bestuur is niet wettelijk verplicht. Toezichthouders mogen onbezoldigd werken, en in kleinere organisaties of bij goede doelen is dat ook gebruikelijk. Gezien het gegeven dat Toezichthouden is een vak geworden dat zeker tijd, kennis, maar ook verantwoordelijkheid verdient deze vraag serieuze aandacht:. Een passende vergoeding is een signaal dat u die inzet serieus neemt. 

Wie besluit hierover?

De Raad van Toezicht stelt de eigen bezoldiging vast — niet de directeur-bestuurder. Dit is bewust zo geregeld om de onafhankelijkheid van het toezicht te waarborgen. In de praktijk vindt hierover uiteraard wel overleg plaats tussen de Voorzitter van de Raad van Toezicht en de Bestuurder.

Wat is gebruikelijk?

In Zorg, Onderwijs en Welzijn geldt als uitgangspunt dat een vergoeding past bij de omvang en complexiteit van uw organisatie. Grotere organisaties betalen doorgaans een jaarvergoeding; Kleinere organisaties kiezen soms voor een onkostenvergoeding of een bescheiden bedrag per vergadering, Ookwel Vacatiegeld genoemd. De Voorzitter ontvangt traditioneel een hogere vergoeding dan de overige leden, omdat de tijdsinvestering groter is.

Waar moet u op letten?

Valt uw organisatie onder de Wet Normering Topinkomens (WNT)? Dan gelden wettelijke maxima: leden van de RvT mogen maximaal 10% ontvangen van het bezoldigingsmaximum dat voor uw organisatie geldt, de voorzitter maximaal 15%. Ontvangt uw organisatie subsidie? Sommige gemeenten en fondsen stellen aanvullende eisen aan beloningen. Check dit vooraf bij uw subsidieverlener.

Meer informatie over de WNT-normen vindt u op topinkomens.nl.

Een organisatie of instelling heeft meestal naast een directie een toezichthoudend orgaan. De naam van het toezichthoudende orgaan is afhankelijk van de rechtsvorm van een organisatie.

Zo wordt in de – nonprofit-sector – bij verenigingen, stichtingen en coöperaties de term raad van toezicht (RvT) gehanteerd en wordt -in de profit-sector- bij een BV/NV de term Raad van Commissarissen (RvC) gebruikt.

Beide begrippen, Raad van Commissarissen (RvC) en Raad van Toezicht (RvT), worden gebruikt om het toezichthoudend orgaan van een rechtspersoon aan te duiden.

Een lid van de Raad van Toezicht (RvT) heet een Toezichthouder. Een Lid van de Raad van Commissarissen (RvC) wordt vaak een Commissaris genoemd.

Statuten

Het toezichthoudende orgaan bij de vereniging, stichting en coöperatie, kent, in tegenstelling tot bij de BV en de NV, geen wettelijke regeling. De bevoegdheden van een Raad van Toezicht (RvT) bij de vereniging, stichting en coöperatie zullen dus volledig in de statuten omschreven moeten worden.

Burgelijk Wetboek (BW)

De Raad van Toezicht van stichtingen of verenigingen is niet in het Burgelijk Wetboek (BW) verankerd. In 2015 is het wetgevingsproces gestart om het Raad van Toezicht-bestuursmodel in dit wetboek op te nemen. Dit heet Wetsvoorstel bestuur en toezicht rechtspersonen. De Eerste Kamer heeft het voorstel op 10 november 2020 als hamerstuk afgedaan.

Benoeming

Bij verenigingen en stichtingen benoemt het toezichthoudende orgaan zichzelf, behoudens wettelijk voorgeschreven voordrachten dan wel bindende voordrachten. Bij de vereniging benoemt de Algemene Ledenvergadering (ALV) deze raad.

Taken

Een Raad van Toezicht (RvT) in een semipublieke organisatie heeft vier functies:

• het houden van toezicht op de algemene gang van zaken
• het goedkeuren van besluiten van de RvB/het CvB
• het geven van advies
• het uitoefenen van de werkgeversrol over de bestuurders.

Toezichthouden is een vak

De rol van bestuurder en toezichthouder wordt steeds complexer. Nieuwe wet- en regelgeving, toegenomen aansprakelijkheid en hogere verwachtingen van stakeholders vragen om continue professionalisering. Blijf dus voorop lopen als  Bestuurders en Toezichthouder.

3 januari 2025

In allerlei documenten van de overheid, van de beroepsverenigingen van toezichthouders, van (raden van) toezichthouder(s), van adviseurs en zelfs van promovendi kom ik misvattingen over de positie van de raad van toezicht tegen. In die misvattingen heeft de raad van toezicht altijd meer macht dan officieel het geval is. Of het echt misvattingen zijn of soms bewuste manipulatie bedoeld om de raad van toezicht groter en machtiger te maken, laat ik in het midden al vermoed ik soms deze bedoeling. Laten we die misvattingen eerst eens op een rij zetten. Daarna zal ik ze weerleggen.

Een -niet uitputtend- overzicht van misvattingen over de raad van toezicht:

1. De raad van toezicht is het hoogste orgaan;[1]
2. De raad van toezicht is eindverantwoordelijk;[2]
3. De raad van toezicht is de baas van de raad van bestuur, omdat hij de werkgeversrol vervult:[3]
4. De raad van toezicht geeft de raad van bestuur mandaat voor de bestuurlijke taken;[4]
5. De raad van toezicht kan de raad van bestuur opdrachten geven;[5][6]
6. De raad van toezicht is verantwoordelijk voor de besteding van de publieke middelen;[7]
7. De raad van toezicht bewaakt de publieke belangen;[8]
8. De raad van toezicht weegt alle belangen af;
9. De raad van toezicht houdt toezicht namens de maatschappij;
10. De raad van toezicht is de verbinding met de maatschappij;[9]
11. De raad van toezicht is de hoeder van de dialoog;[10]
12. Historisch is het bestuur raad van toezicht geworden en de directie de raad van bestuur, dus verschaft de raad van toezicht de raad van bestuur het mandaat dat hij vroeger als klassiek bestuur had.[11]

Voordat ik op die misvattingen inga, baken ik eerst het ‘speelveld’ af. Deze blog gaat over de stichting als rechtspersoon in het privaatrecht. De stichting kan verschillende vormen van governance hebben, hier hebben we het uitsluitend over een tweelagen structuur met een wettelijk bestuur (raad van bestuur, college van bestuur, bestuurder, directeur-bestuurder) en een toezichthoudend orgaan (raad van toezicht, raad van commissarissen. Zie voor het verschil mijn C3 blog van 13 december 2023.) Bij vennootschappen en verenigingen heeft een toezichthoudend orgaan een heel andere positie. Daarover misschien een andere keer.

In de rest van de blog zal ik het bestuur raad van bestuur noemen, afgekort als RvB, en het toezicht raad van toezicht noemen, afgekort als RvT. Het betoog is ook van toepassing op stichtingen waar het toezichthoudend orgaan raad van commissarissen heet, zoals bij woningcorporaties.

We beginnen bij de wetgeving. In het Burgerlijk Wetboek Boek 2 (BW Boek 2 artikel 291 lid 1) is de wettelijke positie van ‘het bestuur’, dus in dit geval de RvB, omschreven: ‘Behoudens beperkingen volgens de statuten is het bestuur belast met het besturen van de stichting’. De RvT is dus een ‘beperking volgens de statuten’. In 2021 is het BW zodanig gewijzigd dat een stichting een toezichthoudend orgaan kan hebben, maar het instellen van toezicht bij een stichting is volgens het BW niet verplicht. Die verplichting is wel opgenomen in de Wet Toetreding Zorgaanbieders (Wtza 2022) artikel 3 lid 1 a en in de Woningwet 2024 artikel 30 lid 1. In beide wetten staat dat die interne toezichthouder ‘toezicht houdt op het beleid van de dagelijkse of algemene leiding van de instelling en de algemene gang van zaken binnen de instelling en die de dagelijkse of algemene leiding van de instelling met raad ter zijde staat’.

Een stichting heeft geen ‘hoogste orgaan’ (misvatting 1), los van de vraag wat voor nut dit begrip heeft. De RvB is het wettelijk bestuur van de stichting en door de wet ‘belast met het bestuur’. De RvT is slechts ‘een beperking (van de bestuursbevoegdheid) volgens de statuten’. Een ‘beperking van de bestuursbevoegdheid’ kan dus op geen enkele manier dat bestuur mandaat of opdrachten geven (misvattingen 4 en 5). Nog los van het feit dat ‘mandaat’ en ‘delegatie’ publiekrechtelijke termen zijn die in het ondernemingsrecht,  dat voor de stichting geldt, niet bestaan. Het wettelijk bestuur van een rechtspersoon, dus de RvB, kan ‘volmacht’[12] geven aan medewerkers lager in de organisatie.

De term ‘eindverantwoordelijkheid’ (misvatting 2) wordt wel vaak gebruikt, maar heeft nauwelijks juridische betekenis. Hij komt in de Wet Normering Topinkomens (WNT 2012) voor in artikel 1.1. lid a sub 6 en 7 waarin de organen worden genoemd die eindverantwoordelijk zijn voor de bezoldiging van de bestuurders. Dat is inderdaad de RvT, dus alleen voor deze specifieke taak is de RvT eindverantwoordelijk. Overigens moet dat volgens mij om de bevoegdheid gaan en niet om de verantwoordelijkheid.

Ik twijfel ook over het nut van de term ‘eindverantwoordelijkheid’. Wat betekent het? Zelfs in een van de meest hiërarchische organisaties ter wereld, de Rooms-Katholieke Kerk, is er niemand eindverantwoordelijk, want de paus is slechts‘plaatsvervanger van God op aarde’. Misverstand 2 (eindverantwoordelijkheid RvT) kunnen we dus vergeten.

Over de werkgeversrol valt ook nog wel wat te zeggen. De stichting is als rechtspersoon de werkgever van de bestuurders en alle andere medewerkers. Voor alle medewerkers, behalve de bestuurders, oefent de RvB die werkgeversrol uit. Voor de bestuurders vervult de RvT die werkgeversrol.

Het uitoefenen van de werkgeversrol geeft het betreffende orgaan nog geen enkele bevoegdheid om mensen opdracht te geven. De bevoegdheid van de RvB om volmachten te geven vloeit voort uit de inrichting van de organisatie en de verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden[13]. Misvattingen 3 t/m 5 (werkgever is de baas, RvT geeft RvB mandaat en RvT geeft opdrachten) en zijn daarmee weerlegt.

Bestuur en toezicht moeten zich wettelijk ‘Bij de vervulling van hun taak richten naar het belang van de stichting en de met haar verbonden onderneming of organisatie’ (BW Boek 2 artikel 291 lid 3 en artikel 292 b lid 2). Dus niet naar ‘publieke belangen’ (misvatting 7) De verantwoording over de besteding van ‘publieke middelen’, die de organisatie voor haar dienstverlening ontvangt op basis van overeenkomsten en/of subsidie, is de verantwoordelijkheid van de RvB. De RvT keurt die verantwoording goed via de jaarrekening. De RvT heeft daarin zelf geen bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Misvatting 6 (RvT verantwoordelijk voor de besteding van publieke middelen) kan daarmee de prullenbak in.

In de meeste governancecodes voor ‘semipublieke’ organisaties staat iets over de maatschappelijke doelstelling van de organisatie. Die is dan verlenen van zorg, zorgen voor woonruimte of voor onderwijs. De RvB bestuurt vanuit die optiek. Dat is wat anders dan ‘de maatschappelijke belangen’, want die kunnen heel divers zijn. Vaak is er ook een spanning tussen sommige maatschappelijke belangen en het leveren van goede zorg, goed onderwijs en zorgen voor goede woningen. Het gaat om de afweging van alle verschillende belangen. Dat is de bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de RvB en niet van de RvT (misverstand 8). De RvT toetst bij het goedkeuren van een bestuursbesluit of die afweging zorgvuldig is geweest. Als de RvT vindt dat de belangen niet goed afgewogen zijn door de RvB, dan onthoudt hij goedkeuring aan het bestuursbesluit en moet de RvB opnieuw aan de slag. Als de RvT zelf opnieuw belangenafwegingen gaat maken, dan gaat de RvT besturen. Misverstand 8 (RvT maakt de belangenafweging) is daarmee weerlegd.

Over de uitspraken 9 (toezicht namens de maatschappij) en 10 (verbinding met de maatschappij) verbaas ik mij altijd. Ik vind die verregaand arrogant. De RvT bestaat uit 3 tot 7 mannen en vrouwen, die zichzelf benoemen en ontslaan zonder dat de maatschappij daar enige invloed op heeft. De intern belanghebbenden, zoals zorgcliënten en huurders hebben daar via voordrachtrecht nog enige invloed op, maar ‘de maatschappij’ niet. Hoe kun je de pretentie hebben ‘namens de maatschappij’ toezicht te houden of ‘de verbinding naar de maatschappij’ te zijn als die ‘maatschappij’ geen enkele invloed heeft op de samenstelling van het orgaan dat ‘namens haar’ toezicht houdt? Ik pleit er niet voor dat externe instanties invloed krijgen op de samenstelling van de RvT, of dat er zelfs verkiezingen komen, maar laat de RvT doen waartoe hij zichzelf benoemd heeft: ‘toezichthouden op de besturing en de algemene gang van zaken binnen de organisatie’. Het toezicht houden namens de maatschappij is de verantwoordelijkheid van de inspecties. Pretenties van het interne toezicht om iets voor of namens de maatschappij te doen, zijn dus principieel onjuist. 

Dat geldt ook voor nummer 11 (hoeder van de dialoog). Een ‘hoeder’ of ‘herder’ heeft tot taak zijn kudde bij elkaar te houden. Hij heeft daartoe middelen zoals de staf en de hond. De RvB heeft de middelen voor de dialoog. De RvT heeft die middelen niet en dat is maar goed ook. Want de dialoog intern en extern voeren is de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de RvB. Dat is weer een veel actievere taak dan ‘hoeden’. Het woord is hier dus sowieso niet op zijn plaats. De RvT houdt toezicht op de wijze, waarop de RvB die dialoog voert, en meer niet. Dat het verstandig is van de RvB om de toezichthouders (niet het orgaan RvT) bij die dialoog te betrekken, is een andere zaak. De RvT als hoeder van de dialoog (misvatting 11) is dus een valse pretentie die ongewenst is en die de RvT niet waar kan maken.

Rest de merkwaardige redenering vanuit de historie (misvatting 12). Die mag emotioneel zo lijken door de bemanning (vrouwen kwamen er toen nog niet aan te pas) van de eerste RvB en de eerste RvT na de overgang naar het RvT model, maar hij is onjuist. Als een stichting overgaat naar het RvT model, dan besluit het wettelijk bestuur dat hij een deel van zijn bevoegdheden afstaat door een beperking van de bestuurstaak op te nemen in de statuten. Die beperking is de inrichting van een RvT. Als we Genesis 2 erbij halen is de RvT dus Eva, die uit de rib van Adam (de RvB)  geschapen is en niet andersom zoals uitspraak 12 suggereert. Er is een verschil. God schiep Eva terwijl Adam lag te slapen. De bestuurlijke Adam van de stichting koos er zelf voor een rib uit zijn lijf te verzelfstandigen en een RvT tot stand te brengen. Dat bij de start de voormalige regenten oversprongen naar Eva en dat de directeur Adam werd, doet niets af aan het feit dat het toezicht uit het bestuur is ontstaan en dat niet het toezicht taken heeft overgedragen aan het bestuur. Ook 12 is dus een misvatting.

De verwarring komt deels door de wijze waarop we een organogram tekenen. Daarin wordt de RvT boven de RvB getekend. Maar voor de adviesrol en de toezichtrol is de RvT ‘ondergeschikt’ aan de RvB (die advies en vragen naast zich neer kan leggen), voor de goedkeuring ‘nevengeschikt’ (want de RvT kan alleen afkeuren en niet veranderen) en alleen voor de werkgeversrol ‘bovengeschikt’. We moeten de RvT in het organogram dus eigenlijk tekenen zoals rechts op het onderstaande plaatje.

Dit alles wil niet zeggen dat de RvT niet belangrijk is. Dat is hij zeker als countervailing power voor het bestuur, als degene die bestuursbesluiten toetst voor goedkeuring en als degene die bestuurders benoemt en ontslaat. Dat is een belangrijke functie, waarvan een goede invulling bepaald niet gemakkelijk is. Laten we die belangrijke rol van de RvT niet vervuilen door alsmaar met woorden bezig te zijn, die onjuist zijn en alleen maar tot machtsstrijd en onduidelijkheid leiden. Toezicht wordt daar zwakker van in plaats van sterker.

[1] Sommige notarissen.

[2] O.a. Persbericht VTW 6/12/24 en artikel Volkskrant over governance cultuur 29/11/24.

[3] NVTZ Atlas van toezicht 2017 en andere NVTZ publicaties.

[4] NVTZ Atlas van Toezicht p16 en 60. NVTZ Mandaat en Moeras 2017.

[5] Sommige notarissen.

[6] Policy Governance van Carver.

[7] Minister Bruins in brief naar TK volgens artikel in Volkskrant 29/11/2024.

[8] NVTZ, IGJ, Minister Helder.

[9] Misvattingen 8, 9 en 10 komen voor in discussies in de beroepsverenigingen van toezichthouders en soms in toezichtvisies van individuele raden van toezicht. Ook gemeenten verwachten die rollen soms van de RvT.

[10] NVTZ publicatie met die titel oktober 2024.

[11] NVTZ Mandaat en Moeras 2017 pagina 13.

[12] In plaats van ‘mandateren’ of ‘delegeren’, zoals bij de overheid.

[13] Dus het vastleggen van volmachten verleend door de RvB.

---
Bron: https://hanshoek.nl/
Inschrijven op de Nieuwsbrief van Hans Hoek via https://hanshoek.nl/aanmelden/

De vergoeding voor een lid van de Raad van Toezicht varieert sterk per organisatie en sector. In de maatschappelijke sector ligt de vergoeding vaak tussen €3.000 en €15.000 per jaar, afhankelijk van de grootte van de organisatie en de complexiteit van de toezichthoudende rol. Een voorzitter ontvangt doorgaans meer. In de private sector en bij grotere organisaties kunnen vergoedingen hoger liggen. Bij vrijwilligers organisaties werken toezichthouders soms onbetaald, met een onkostenvergoeding of vrijwilligersvergoeding.

Gemiddeld kost een RvT-functie 40-80 uur per jaar, oftewel ongeveer 1 dag per maand. Dit omvat voorbereiding, vergaderingen (doorgaans 4-6x per jaar), commissiewerk en eventuele extra bijeenkomsten zoals strategie- en evaluatiesessies. Als voorzitter of commissievoorzitter bent u meer uren kwijt, tot wel 100-150 uur per jaar. De tijdsinvestering varieert ook per organisatie - complexere organisaties of organisaties in transitie vragen meer tijd en betrokkenheid. Het spreekt voor zich dat bij calamiteiten u meer tijd kwijt bent.

Belangrijke competenties voor toezichthouders zijn: strategisch inzicht, financieel begrip, bestuurlijke ervaring, onafhankelijkheid, integriteit en het vermogen kritisch te bevragen. Daarnaast zijn kennis van governance, risicomanagement en sectorspecifieke expertise waardevol. Veel organisaties zoeken ook diversiteit in achtergrond en ervaring binnen de Raad van Toezicht. Goede toezichthouders kunnen een giraffe view combineren met oog voor detail, en weten wanneer ze moeten doorvragen en wanneer ze vertrouwen moeten geven aan het bestuur.

Een lid van de Raad van Toezicht houdt toezicht op het bestuur van een organisatie, bewaakt de missie, visie, strategie en zorgt dat de organisatie haar doelstellingen realiseert. Als toezichthouder bent u niet betrokken bij de dagelijkse gang van zaken, maar richt u zich op strategisch toezicht en reflectie.

Een governance vacature is een functie binnen de leiding of het toezicht van een organisatie. Dit omvat functies als Directeur-Bestuurder, Lid Raad van Toezicht, Commissaris, Bestuurslid en Bestuurssecretaris. Governance professionals zorgen voor goed bestuur, strategische besluitvorming en verantwoording aan stakeholders. Deze functies zijn te vinden in zorg, onderwijs, cultuur, sport, woningbouw en welzijn

Governance functies omvatten: Directeur-Bestuurder (dagelijks bestuur), Lid Raad van Toezicht of Commissaris (toezicht), Bestuurslid (collectief bestuur), Bestuurssecretaris (ondersteuning bestuur en toezicht), en Bestuursadviseur (strategisch advies). Elke functie heeft een eigen rol in goed bestuur en governance van maatschappelijke organisaties.

Governance vacatures zijn te vinden in alle maatschappelijke sectoren: Zorginstellingen, Onderwijsinstellingen, Culturele organisaties, Sportverenigingen en -stichtingen, Woningcorporaties, Welzijnsorganisaties en Gemeenten. Ook brancheorganisaties, fondsen en belangenverenigingen zoeken regelmatig bestuurders en toezichthouders.

Bekijk de vacatures en klik op de functie die u aanspreekt. U wordt doorgeleid naar de volledige vacaturetekst met sollicitatie-instructies. Wilt u automatisch op de hoogte blijven van nieuwe governance vacatures? Meld u dan aan voor onze gratis vacature-alert. U ontvangt dan wekelijks relevante vacatures per email.

Welke governancecode voor uw organisatie geldt, hangt af van uw sector.
Per sector staat de code, wie er toezicht houdt en wat de code van uw raad vraagt op de pagina Governancecodes per sector.

De belangrijkste codes zijn:

• Zorg: Governancecode Zorg
• Welzijn en sociaal werk:Governancecode Sociaal Werk
• Primair en voortgezet onderwijs:Governancecode Funderend Onderwijs
• Mbo: Code goed bestuur mbo
• Hoger onderwijs: de code van de Vereniging Hogescholen of van Universiteiten van Nederland
• Woningcorporaties:Governancecode Woningcorporaties
• Cultuur: Governance Code Cultuur
• Sport: Code Goed Sportbestuur
• Goede doelen:Erkenningsregeling Goede Doelen (CBF)
• Bedrijfsleven: Nederlandse Corporate Governance Code

U komt in contact met andere toezichthouders en bestuurders via het BC Governance Netwerk. Daar ontmoet u vakgenoten bij bijeenkomsten, seminars en masterclasses, en met een lidmaatschap ook aan de Governance Tafel en in de besloten online community van Bestuurderscentrum.

In de nieuwsbrief Bestuurlijk Perspectief leest u welke bijeenkomsten er in het veld zijn, ook van andere aanbieders.